• EN
    • Diese Seite nicht vorhanden auf Deutsch
    • This page is not available in Čeština

Aktualność

  • /A

03.07.2019

Nie możemy rezygnować z plastiku

Plastik w licznych - trudnych do zastąpienia - aplikacjach towarzyszy naszej codzienności i ma ogromny udział w globalnych skoku rozwojowym. Światowa produkcja plastiku wzrosła z 1,5 mln ton w 1950 r. do prawie 360 mln ton w 2018 r. Powodem tak szybkiego wzrostu zapotrzebowania na tworzywa sztuczne są ich unikalne właściwości. Właściwości, których istnienia często nie jesteśmy świadomi. Wymowną tego ilustracją może być fakt, że w ciągu ostatnich 20 lat na skutek stosowania plastiku udało się zredukować odpady żywności o 30%. Plastik używany w wielu maszynach i narzędziach jest gwarantem odporności na korozję. Połącznie niskiej masy, wysokiej wytrzymałości i odporności na uderzenia dało impuls rozwojowy dla branży transportowej. Dzięki tym właściwościom możemy bezpiecznie dostarczać bardzo delikatne produkty w bardzo odległe miejsca. Niskie przewodnictwo elektryczne i cieplne otwarły nowe możliwości, m.in. w przemysłach spożywczym, budowlanym czy farmaceutycznym. Odporność na większość chemikaliów, niski ciężar właściwy to cechy które dały plastikom kolejne możliwości zastosowań. Nie bez znaczenia są również: niska cena, łatwość formowania oraz możliwość powtórnego przerobu poprzez recykling.

Skupiając się na samym przemyśle opakowaniowym trzeba pamiętać, że dzisiejsza produkcja opakowań stanowi 1/3 globalnego zapotrzebowania na tworzywa sztuczne. Tak wysoka popularność wynika przede wszystkim ze stosunku masy opakowania do masy produktu. Przykładowo opakowanie 0,5 kg margaryny waży zaledwie kilkanaście gramów. Nie istnieje inny tak lekki materiał, który mógłby zapewnić wymaganą w przemyśle spożywczym barierowość, sterylność oraz wytrzymałość mechaniczną w całym ciągu logistycznym obejmującym, np. zamrażanie. Lekkie opakowanie z tworzywa sztucznego mają także znaczący wpływa na obniżenie kosztów transportu.

Przemysł opakowań cały czas dostarcza zarówno nowe technologie jak i nowe materiały wydłużające przydatność do spożycia produktów przy jednoczesnym spadku masy opakowania. W sklepach można obecnie kupić surowe mięso pakowane w nowy sposób. Producenci przechodzą z technologii modyfikowanej atmosfery MAP (tacki zamknięte przezroczystą folią), na tzw. termokurcz barierowy BSB (opakowanie z foli przylegającej do mięsa na całej jego powierzchni). Średnia masa opakowania MAP to 30-40 g, a opakowanie tego typu zapewnia przydatność do spożycia do 6 dni. Natomiast opakowanie typu BSB waży około 3 g i wydłuża czas przydatności do spożycia do 30 dni.

Tworzywa sztuczne oferują funkcjonalność nieosiągalną dla innych materiałów. Zastąpienie ich innymi materiałami bez utraty korzyści jakie one dają nie jest możliwe. Za stosowaniem tworzyw sztucznych zamiast materiałów alternatywnych, takich jak drewno, stal, aluminium, szkło, przemawiają także badania śladu środowiskowego. Ślad środowiskowy jest określany za pomocą metody Product Environmental Footprint. Jest to narzędzie stworzone i rekomendowane prze Komisję Europejską w celu ujednolicenia sposobu określania wpływu przemysłu na środowisko. Badania śladu środowiskowego jednoznacznie wykazują, że materiały alternatywne mają ślad środowiskowy niemal 4-krotnie wyższy niż plastik.

Co spowodowało, że plastiki stały się gorącym tematem w aktualnej debacie publicznej? Czy to kwestia plastiku samego w sobie, czy też rosnącej ilości niezagospodarowanych odpadów?

Gwałtowny wzrost produkcji tworzyw sztucznych nie został zrównoważony budową systemu zarządzania ich odpadami oraz wystarczającą rozbudową niezbędnej infrastruktury. Zabrakło podążającego za wzrostem produkcji plastiku rozwoju technologii gromadzenia jego odpadów i odzyskiwania surowców, celem ponownego ich użycia jako pełnowartościowych produktów. Braki w tym obszarze spowodowały utratę kontroli nad dużą częścią strumienia odpadów.

Jednym z pomysłów na rozwiązanie tego problemu jest koncepcja gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ). GOZ ma na celu domknięcie pętli przepływu materiałów przy jednoczesnym wsparciu rozwoju innowacji w obszarze technologii przetwórstwa i zagospodarowania odpadów tworzyw sztucznych. Ta zmiana podejścia ma przemienić odpady w zasoby surowca dla innych procesów produkcyjnych, zamykając pętlę cyklu przemysłowego i minimalizując ilość odpadów.

Przemysł rozpoczął już wprowadzanie zmian w celu dopasowania do się wymogów GOZ. Producenci żywności coraz powszechniej stosują zasady eko-projektowania opakowań z myślą o potrzebie łatwego ich recyclingu. Z kolei firmy zajmujące się recyklingiem inwestują w rozwój nowych technologii. Istnieją przepisy prawne regulujące działalność przemysłu tworzyw sztucznych, a prace nad regulacjami dotyczącymi GOZ trwają.

Koncepcja GOZ zwraca również uwagę na bardzo istotną rolę konsumentów. To właśnie decyzje konsumenta w chwili nabycia produktu wpływają na to, z jakim odpadem opakowaniowym będzie miał do czynienia. Od postępowania konsumentów z odpadami tworzywa sztucznego zależy natomiast czy odpad trafi do pętli GOZ czy będzie zanieczyszczał środowisko, np. nielegalnie spalony w domowym piecu lub przez dziesięciolecia rozkładając się w naturze. To właśnie w rękach konsumenta leży odpowiedzialność za problem zanieczyszczenia środowiska naturalnego. Należy podkreślić fakt, że to niewłaściwe zachowania konsumentów są największym źródłem zanieczyszczeń środowiska odpadami, np. nadmorskich plaż. Dlatego w celu rozwiązania problemów z ilością niezagospodarowanych odpadów plastikowych tak istotna jest edukacja konsumentów o ich roli, zarówno w zwiększającej się ilości odpadów z tworzyw sztucznych, jak i możliwościach ich prawidłowego zagospodarowania - recyclingu. Oprócz tego wyedukowany konsument, poprzez swoje świadome wybory, może wpływać na producentów opakowań, np. co do ilości tworzywa użytego do pakowania (overpacking) czy preferując opakowania łatwiejsze do separacji i recyclingu.

Obecnie, mimo intensywnych prac, przemysł nie jest jeszcze w pełni gotowy do pełnego przetwarzania odpadów tworzyw sztucznych. Istnieje szereg dobrych praktyk w zakresie systemów selektywnej zbiórki odpadów, ich oczyszczania, technologii oraz infrastruktury recyclingu. Wrażliwym elementem przy wdrożeniu idei GOZ pozostaną wybory i zachowania konsumenckie. Dlatego tak ważne jest położenie nacisku na edukację oraz podnoszenie świadomości w celu zwiększenia skłonności oraz zdolności konsumentów do zbierania i segregacji odpadów z plastiku. Niezbędne jest również ustanowienie systemu zachęt do podejmowania odpowiedzialnych zachowań mających na celu zwiększenia zbiórki odpadów z tworzyw sztucznych.

 

Michał Chełmecki Synthos S.A.

© 2017 Synthos. All rights reserved.